Cá lau kiếng và những món ăn ngon ‘bá cháy’ của người miền Tây

Nhắc đến ẩm thực miền Tây, nhiều người thường nghĩ ngay đến cá lóc nướng trui, lẩu mắm hay bún nước lèo. Thế nhưng, ít ai biết rằng cá lau kiếng – loài cá tưởng chừng như chỉ để dọn bể, lại có thể trở thành nguyên liệu cho những món ăn dân dã mà độc đáo của người miền sông nước. Từ món cá lau kiếng nướng muối ớt cay nồng, cá lau kiếng hầm nước dừa, đến những món gỏi chua chua ngọt ngọt kích thích vị giác, tất cả đều mang đậm hương vị miền Tây – mộc mạc nhưng không kém phần hấp dẫn. Nếu bạn còn nghi ngờ về độ ngon của loài cá này, hãy cùng khám phá ngay những món ăn ‘bá cháy’ từ cá lau kiếng mà chỉ có dân miền Tây mới biết cách chế biến!

Cá lau kiếng – kẻ thù của mọi sinh vật 

Hầu hết các loài cá đều được con người yêu thích vì chúng vừa là nguồn thức ăn, vừa có thể làm cá cảnh mang đến thú vui giải trí. Thế nhưng có một loài cá mà ai cũng đem lòng “ghét bỏ” đó chính là cá lau kiếng. 
 

Loài cá này còn có tên gọi khác là cá dọn bể, cá tỳ bà hay cá lau kính. Và dù được gọi với tên gì đi chăng nữa, loại cá này vẫn rất “không được lòng” nông ngư dân. Bởi sự sinh sôi phát triển như vũ bão của loài cá này trở thành mối đe dọa với người làm nghề giăng lưới, đánh bắt cá trên sông. Nguồn cá tôm tự nhiên bị chúng “dọn sạch sẽ”, khiến nhà nông phải thất thu nặng. 

Không chỉ vậy, lớp da cứng và chất nhầy tiết ra từ cá lau kiếng khiến chúng trở thành một trong những loài khó bị săn bắt, dẫn đến tình trạng phát triển mất kiểm soát. Nhiều ngư dân miền Tây coi cá lau kiếng là "kẻ thù" của hệ sinh thái sông nước, bởi chúng không chỉ làm giảm nguồn lợi thủy sản mà còn gây ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên.

Dù rằng bị “kỳ thị và ghét bỏ” nhưng bản thân cá lau kiếng cũng là một loài cá ngon, là nguồn nguyên liệu chế biến nên những món ẩm thực miền Tây hấp dẫn. Có dịp về miệt sông nước, bạn hãy thử một vài món ăn được nấu từ loài cá đặc biệt này, chắc hẳn bạn sẽ có cái nhìn khác về loài cá nổi tiếng là “phá hoại”. 

Cá lau kiếng nướng 

Một trong những món ăn đơn giản, dễ làm nhất từ cá lau kiếng mà du khách du lịch miền Tây không thể bỏ lỡ chính là món nướng. Chắc hẳn trong tủ sách ẩm thực Việt Nam, món này thực sự mới lạ. Thế nhưng bằng công thức riêng của mình, người miền Tây đã cho ra đời một món cá nướng tuyệt hảo.
 

Cá lau kiếng sau khi được đánh bắt sẽ sơ chế sạch sẽ, loại bỏ phần ruột, cắt bỏ đuôi và vảy cá để dễ nướng. Cá lau kiếng thịt ngon nhưng khi còn sống mùi sẽ rất tanh. Vậy là người miền Tây nghĩ ra cách nhét thêm sả vào bụng cá. Như vậy, khi cá chín sẽ có mùi thơm tự nhiên, lại không còn mùi tanh. 
 

Đặc biệt, khi làm cá lau kiếng sẽ giữa lại phần da cá, đảm bảo khi nướng không làm cháy sém thịt bên trong. Do da cá rất dày và thô cứng nên phải nướng trên bếp than lớn, đỏ rực mới chín đều, không bị sống. Tùy vào độ lớn nhỏ của cá mà thời gian nướng khác nhau. Ở miền Tây, có con nhỏ bằng vài ngón tay nhưng cũng không ít con cá lau kiếng to đến nửa kí. 

Trước đây, người dân không ăn thịt loại cá này vì cho rằng chúng vừa nguy hại, vừa xấu xí nên thịt không ngon. Thế nhưng cũng có những người tò mò muốn ăn thử cho biết. Ấy vậy mà chẳng biết từ bao giờ, các món ngon từ cá lau kiếng ngày một nhiều hơn. Hầu hết những người biết ăn loại cá này đều gật gù thừa nhận, thịt cá ngon như thịt gà. 
 

Điểm đặc biệt của cá lau kiếng nướng chính là phần thịt dai, ngọt và không bị bở như nhiều loại cá khác. Khi nướng trên lửa than, lớp da bên ngoài giòn rụm, bên trong thịt cá vẫn giữ được độ ẩm và ngọt tự nhiên.

Món này thường được ăn kèm với muối ớt xanh, muối tiêu chanh hoặc chấm cùng mắm me chua ngọt – một đặc sản của người miền Tây. Khi kết hợp với rau sống, dưa leo, chuối chát và bún tươi, cá lau kiếng nướng mang đến trải nghiệm ẩm thực vừa dân dã, vừa đậm chất sông nước.

Khô cá lau kiếng

Nếu như món cá lau kiếng nướng có cách chế biến đơn giản, làm ngay ăn ngay thì món cá khô cầu kỳ, công phu hơn. Ở miền Tây, đặc biệt là Cần Thơ đang có món khô cá lau kiếng khá nổi tiếng. Những người từng thưởng thức qua món khô này đều tấm tắc khen ngon, ví món khô này ngon như thịt khô gà. 

>> Xem thêm: Du lịch miền Tây: Trọn bộ kinh nghiệm ăn-chơi ‘chuẩn chỉnh’ từ A-Z dành cho team mê khám phá xứ sông nước thơ mộng

Để làm món khô cá lau kiếng thơm ngon hấp dẫn, người dân phải thực hiện qua nhiều bước. Sau khi bắt được cá lau kiếng, người ta làm sạch phần bụng, bỏ nội tạng, rồi tách thịt ra khỏi phần xương. Do thịt cá khá dai, nên cần xẻ mỏng và ướp gia vị như muối, đường, tiêu, ớt, nước mắm theo bí quyết riêng của từng vùng. Sau đó, cá được phơi dưới nắng gắt từ 2 - 3 ngày để thịt khô lại, tạo nên thành phẩm vừa thơm ngon, vừa có thể bảo quản lâu.

Không giống như khô mực hay các loại khô khác, khô cá lau kiếng chỉ cần phơi khoảng 1 ngày trọn vẹn là có thể ăn được. Vì theo kinh nghiệm của người miền Tây, nếu phơi quá lâu sẽ khiến thịt cá bị khô, bị teo lại, ăn không ngon. Do đó, từ khi món khô cá lau kiếng ra đời, trong danh sách ẩm thực miền Tây lại thêm một món hấp dẫn, có thể dùng ăn cơm hoặc nhâm nhi với rượu đế. 
 

Món khô cá lau kiếng sau khi chế biến có độ dai, giòn, vị mặn mặn ngọt ngọt đậm đà. Khi nướng trên than hồng hoặc chiên giòn, phần thịt cá dậy mùi thơm, ăn cùng cơm nóng hoặc chấm nước mắm me là đúng bài. Ngoài ra, gỏi xoài khô cá lau kiếng cũng là một biến tấu cực kỳ hấp dẫn, với vị chua của xoài xanh kết hợp cùng độ dai ngon của khô cá, tạo nên một món ăn kích thích vị giác.

Cá lau kiếng hầm nước dừa 

Kể từ khi loài cá dọn bể này được nhiều người biết đến, nó được chế biến thành đa dạng các món ngon khác nhau. Trong đó, món cá lau kiếng hầm nước dừa được xem là món ngon khoái khẩu của người miền Tây Nam Bộ. 
 

Cách sơ chế cá cũng tương tự như khi làm khô, cần làm sạch hết da cá và nội tạng bên trong. Sau đó, một nồi nước dừa được bắc lên bếp, nấu cho thật sôi và cho thêm ít sả đập giập. Kế tiếp, phần cá được làm sạch sẽ tiếp tục cho vào nồi, thêm vào tí đu đủ cho món ăn ngọt thanh tự nhiên. Cuối cùng, người nấu sẽ nêm nếm lại gia vị cho vừa ăn là có thể thưởng thức. 
 

Món cá lau kiếng hầm nước dừa thường được ăn nóng cùng các loại rau sống, cách thưởng thức như ăn lẩu. Ngoài ra, ăn món này cùng cơm cũng rất ngon bởi thịt cá vốn đã ngọt và chắc, lại thấm đều cùng nước dừa thì còn gì tuyệt vời bằng. 
 

Từ cá lau kiếng nướng thơm phức, gỏi xoài khô cá lau kiếng giòn dai đến những món ăn dân dã nhưng đậm đà hương vị miền sông nước, cá lau kiếng đã được người miền Tây biến tấu thành đặc sản lạ mà ngon "bá cháy". Không chỉ mang đến trải nghiệm ẩm thực độc đáo, những món ăn này còn thể hiện sự sáng tạo và khéo léo trong cách chế biến của người dân nơi đây.

Nếu có dịp đặt chân đến miền Tây, đừng quên thử một lần thưởng thức cá lau kiếng để cảm nhận sự thú vị của món ăn tưởng chừng "bỏ đi" nhưng lại ngon không ngờ nhé!

Ngọc Anh (tổng hợp)