Banner 02
Banner 01

Văn hóa của người Chăm ở Tây Nam bộ

Thứ hai, 05/08/2019, 09:17 GMT+7
Hướng tới Ngày Hội văn hóa, Thể thao, Du lịch đồng bào Chăm lần thứ V - Phú Yên năm 2019 - Có một nền văn hóa đặc sắc mang dấu ấn văn minh, văn hóa dòng Islam Tây Nam Á hiện diện và tồn tại trên miền đất Tây Nam bộ qua hàng mấy trăm năm với nhiều thăng trầm, biến động… Bạn hãy đến An Giang để tìm hiểu khám phá đời sống, sinh hoạt, phong tục tập quán của cộng đồng người Chăm nơi đây; trong đó hai huyện Phú Tân và An Phú là nơi có các cộng đồng người Chăm cư trú khá lâu đời.

văn hóa người Chăm

Dọc theo sông Hậu từ Châu Đốc trải dài đến giáp biên giới Campuchia có 7 làng Chăm là Châu Giang, Đa Phước, Châu Phong, Lama, Vĩnh Tường, Búng Lớn, Búng Bình Thiên, Đồng Cô Kỵ. Hiện nay có khoảng hơn 2.000 hộ với trên 13.000 người Chăm Islam sinh sống, cư trú tại đây và cộng đồng Chăm ở An Giang vẫn giữ được những nét văn hóa đặc trưng của tín đồ theo đạo Islam.
 
Những nét văn hóa độc đáo ấy được thể hiện ở các lễ hội. Có thể nói lễ hội là những sinh hoạt văn hóa quan trọng, không thể thiếu trong cộng đồng dân tộc Chăm. Người Chăm có rất nhiều lễ hội.
 
Lễ tạ ơn (Asura) được tổ chức vào mùng 10 tháng Giêng Hồi lịch (Hồi lịch thường sau âm lịch 1-2 ngày). Theo truyền thuyết của người Chăm dòng Islam, do loài người đã có lúc suy đồi đạo đức nên khiến đấng Allah tức giận, làm nên một trận đại hồng thủy nhấn chìm tất cả đất đai, làng mạc để trừng phạt con người. May mắn thay, có một vị thần nhân từ đã dùng gỗ đóng một chiếc bè lớn chở mọi người đi lánh nạn lụt. Về sau, mỗi năm vào ngày ấy, người Chăm Islam hành lễ, nấu nhiều món ăn truyền thống cúng bái, tạ ơn vị thần kia.
 
Lễ cầu an nhằm xin thánh Allah ban cho con người sự bình an, sức khỏe, mưa thuận gió hòa để sản xuất nông nghiệp, làm ra lúa gạo, ngũ cốc.
 
Lễ mừng sinh nhật Nhà tiên tri - Giáo chủ Mohammed vào ngày 12/4 Hồi lịch hằng năm, là dịp để tín đồ, con cháu, hậu duệ người Chăm tìm hiểu về nguồn gốc, sự khai sinh, xuất hiện của đạo Hồi.
 
Lễ Ramadan là tháng ăn chay của người Chăm theo đạo Hồi. Ramadan bắt đầu từ mùng 1 đến ngày 30 của tháng thứ 9 Hồi lịch. Bước vào tháng Ramadan, mỗi ngày mọi người phải nhịn ăn từ trước khi mặt trời mọc đến lúc mặt trời lặn; riêng trẻ em dưới 15 tuổi được miễn chế độ này. Qua giờ quy định, người ta có thể ăn uống tự nhiên. Ý nghĩa của lễ Ramadan là sự sẻ chia, cảm thông với những người nghèo khó, thiếu ăn, thiếu mặc trong cộng đồng để mọi người yêu thương nhau hơn.
 
Lễ hội Roya (Tết dân tộc): diễn ra trong ba ngày, từ ngày 1-3 tháng 10 Hồi lịch. Đầu tiên những nam giới trưởng thành (từ 15 tuổi trở lên) sẽ đến giáo đường hành lễ, cầu nguyện trong một ngày, những ngày sau đó họ đến nhà hàng xóm thăm hỏi, chúc tụng, chia nhau những món bánh, thức ăn. Người Chăm ở An Giang gọi lễ hội này là “Roya yêu thương”. Vào dịp lễ Roya, người Chăm ở An Giang thường vui vẻ tiếp xúc chân tình, cởi mở, nồng hậu đối với du khách cũng như bà con các dân tộc anh em đến viếng, tham quan làng Chăm.
 
Ngoài ra, nét độc đáo trong văn hóa người Chăm ở An Giang còn được thể hiện ở một số nghi lễ mang dấu ấn phong tục, tập quán gắn liền với đời sống, sinh hoạt như:
 
Lễ cưới: Theo phong tục dòng Islam, chuyện cưới hỏi của trai gái người Chăm là do cha mẹ quyết định. Khi người con trai muốn lập gia đình, cha mẹ anh ta sẽ tìm hiểu và nhờ ông cả của làng ngỏ lời với bên gái. Qua mai mối, nếu được chấp nhận, nhà trai sẽ tiến hành lễ dứt lời (lễ hỏi). Đúng ngày hẹn, bên nhà trai mang lễ vật đến nhà gái gồm một mâm trái cây và các vật dụng cho cô dâu như áo dài cưới, xà rông, khăn đội đầu... Vài ngày sau, nhà gái “trả lễ” nhà trai một mâm bánh và nhà trai trao một phong bì tiền cho nhà gái.

văn hóa người Chăm
 
Lễ cưới của người Chăm ở An Giang thường diễn ra trong 3 ngày và 1 đêm với các nghi thức như: Lễ Akad Nikad (lễ hôn phối), lễ Takhôk Khage (lễ lên ghế), đêm Malâm Anưk Thàgà (đêm con gái), lễ Penan Tin (lễ đưa rể). Ngày đầu tiên là ngày họp họ, ngày thứ 2 là ngày “lên ghế”, ngày thứ 3 là ngày diễn ra lễ Penan Tin (lễ đưa rể). Khi đã có mặt đông đủ đại diện hai bên gia đình và thầy cả, nghi thức kà pụn (bắt tay giao con) sẽ được tiến hành nghiêm túc – đây là nghi lễ quan trọng nhất trong đám cưới của người Chăm dòng Islam. Cha đẻ cô dâu hoặc người thay thế sẽ cầm tay chú rể nói: “Ta gả con gái ta tên… cho con với số tiền sính lễ là...” và chú rể sẽ đáp lại: “Tôi đồng ý cưới… với số tiền sính lễ là...”. Sau đó thầy cả sẽ kiểm tra sính lễ của nhà trai mang qua. Mọi việc ổn thỏa, những người có mặt cùng với thầy cả sẽ đọc kinh cầu nguyện chúc phúc cho cô dâu, chú rể sống trăm năm hạnh phúc. Sau thủ tục này, đôi nam nữ trở thành vợ chồng chính thức.
 
Tang ma: Khi trong nhà có người hấp hối, gia đình sẽ cho những người thân đến đọc kinh Cô-ran, mục đích là cho người sắp từ trần có thể ra đi nhẹ nhàng, thanh thản. Khi người thân tắt thở, gia đình làm lễ “pagalao” tức là công nhận người ấy đã “chết thật” và dùng tay vuốt nhẹ từ trán xuống trên khuôn mặt người đã khuất. Người chết, theo tục lệ, phải được chôn ngay trong ngày (24 giờ). Người Chăm không sử dụng quan tài, khâm liệm, nhạc lễ, hương đăng, bái lạy cho người quá cố. Trong đám tang  của người Chăm cấm sử dụng kèn trống và không được khóc lóc. Sau khi an táng, người nhà thường xuyên tới thăm, đọc kinh Cô-ran cầu nguyện cho linh hồn người quá cố được sớm lên thiên đàng.
 
Ngoài các lễ hội truyền thống mang biểu hiện tôn giáo, tín ngưỡng, người Chăm ở An Giang còn tổ chức nhiều lễ hội khác: Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm Búng Bình Thiên ở huyện An Phú (tổ chức vào dịp Quốc khánh 2/9); Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch đồng bào dân tộc Chăm tỉnh An Giang được tổ chức hai năm một lần tại các huyện có dân tộc Chăm sinh sống. Trong các lễ hội thường có các  trò chơi dân gian: đẩy gậy, kéo co, đua ghe…; múa, nhạc cụ thể hiện bản sắc dân tộc; ngoài ra, còn có các tiết mục trình diễn trang phục, phục dựng lễ cưới truyền thống nhằm giới thiệu đặc trưng văn hóa Chăm.
Ngọc Quỳnh
Theo Báo Du lịch
Ý kiến bạn đọc
Hotline: 1900 1583
Bạn đang ghé thăm website bằng di động?
Hãy bấm vào số điện thoại để gọi nhanh cho chúng tôi.